της Κατερίνας Μαλλιωτάκη
Με μια πρώτη ψυχολογική ματιά, η λέξη μάζα προσδιορίζει μια συνθήκη μέσα από την οποία μια συσσώρευση ατόμων αποκτά μια νέα μορφή. Η συνειδητή προσωπικότητα εξαφανίζεται και διαμορφώνεται μια συλλογική ψυχή, με κοινές ιδέες και κατεύθυνση. Αυτή η συλλογικότητα λοιπόν σύμφωνα με τον Gustave le bon είναι μια οργανωμένη μάζα ή αν θέλετε μια μάζα ψυχολογική. Χίλια άτομα συγκεντρωμένα κατά τύχη σ ένα δημόσιο χώρο , δίχως κανένα συγκεκριμένο σκοπό, με κανένα τρόπο δεν συνιστούν μια ψυχολογική μάζα.
Όποια κι αν είναι τα άτομα που συνθέτουν μια μάζα όσο παρόμοια ή ανόμοια κι αν είναι τα είδη της ζωή τους , οι ασχολίες τους, ο χαραχτήρας τους ή οι ικανότητες τους διακατέχονται από ένα είδος συλλογικής ψυχής , και στοχευόμενων κινήτρων .Μέσα σε μια μάζα, κάθε συναίσθημα και πράξη είναι μεταδοτική , σε τέτοιο βαθμό , που το άτομο θυσιάζει πολύ εύκολα το ατομικό του συμφέρον για το συλλογικό. Εδώ ακριβώς υφίσταται μια δεξιότητα ενάντια στην φύση, στην οποία το άτομο χάνει την συνειδητή του προσωπικότητα , καταργεί την βούληση του, και εξαφανίζει την κρίση του. Μάλιστα ουσιαστικά χαρακτηρίζεται σαν «υπνωτισμένο».
Κάπου εδώ η ιεραρχική αξία μιας ιδέας ενός σκοπού , ή οράματος παύει να κινείται στα πλαίσια του φυσιολογικού , διογκώνεται , γίνεται εμμονή και καταλαμβάνει το άτομο που το βιώνει. Η μισαλλοδοξία και ο φανατισμός παίρνουν τα σκήπτρα πια μιας κατάστασης ανεξέλεγκτης και ο άνθρωπος , γίνεται έρμαιο μιας άλλης πληγής η οποία ονομάζεται προπαγάνδα.
Τα μαζικά άτομα υπό την επήρεια, φανατισμού δεν μπορούν να σκεφτούν λογικά , δεν γνωρίζουν τις αποχρώσεις , και δεν ανέχονται τον αντίλογο .  Είναι ετεροκίνητα , εύπιστα , ευμετάβλητα , ασταθή , παρορμητικά , μισαλλόδοξα , δογματικά , ουτοπικά , αυταρχικά και συντηρητικά με την έννοια , ότι τείνουν πάντα να επιφέρουν την τάξη των δικών τους πραγμάτων με μια επαναστατικότητα μυθώδη και φαινομενική για να μην διαταράξουν την ισορροπία τους.
Έτσι έχουμε πράξεις ακραίες βίαιες . Η συμπάθεια μετατρέπεται εύκολα σε λατρεία και η αντιπάθεια δυστυχώς σε μίσος . Και καθώς η μάζα γίνεται , εύπλαστη , πρωτόγονη και παθητική χρειάζεται ένα Ηγέτη -Μεσσία -Αρχηγό για να την καθοδηγήσει. Τα φαινόμενα όχλου φυσικά , που συναντάμε ακόμα και στις μέρες μας δεν είναι άλλα , από την ευδοκίμηση μιας ιδέας που χάθηκε στο κοπάδι του φανατισμού , καθοδηγήθηκε από ένα ποιμένα που μετέτρεψε το όραμα σε  μισαλλοδοξία , και έβαψε τον κόσμο με χρώμα  πορφυρό . Έτσι κι αλλιώς είναι γενικά γνωστό ,  ότι στο βωμό  του οράματος και της μεγάλης ιδέας,  θυσιάστηκαν πολλές ανθρώπινες ψυχές για ένα « Καλύτερο Αύριο » .(Νέρωνας , Χίτλερ ).Αυτό το αποδεικνύει περίτεχνα, η παρακάτω απλή φράση …

Αν θέλετε τη συμπάθεια των μαζών, πρέπει να λέτε τα πιο ηλίθια και τα πιο χοντρά ψέματα.
Αδόλφος Χίτλερ , 1889 – 1945 ,.